كند و يا تنها علتى در اوقات مختلف ، بيماريهاى گوناگونى بوجود بياورد . تاثير علت در افراد ناتوان و نيرومند و در تن‌هاى بسيار حساس و كم‌حساس يكسان نيست . برخى از علل از خود اثرى باقى مىگذارند و برخى ديگر بعد از جدا شدن از بدن اثرى برجاى نمىگذارند . و مىگوئيم : عللى كه تغيير حالات بدن و نگهداشت حالات بدن بر عهده آنهاست دو نوعند : علل ضرورى و علل غير ضرورى . علل ضرورى شش علت هستند كه عبارتند از : هواى محيط زيست ، خوراك و آشاميدنىها ، حركت و آرامش تن ، حركات نفسانى ، خواب و بيدارى ، تخليه و احتقان . بگذار نخست بشرح « هوا » بپردازيم : فصل دوم - هوا و تاثيرات آن « 25 » هوا يكى از عناصر اصلى لازم براى تن و جان ماست ، علاوه بر اين مددكار روان

--> ( 25 ) - تأثير عوامل موجود در جو زمين ( سردى و گرمى و ترى و خشكى هوا و باد و باران و كيفيات فصول مختلف و . . . ) و همچنين تأثير عوامل كيهانى ( اثر ماه و خورشيد و ستارگان ) در موجودات زنده چه از حيث تأثير در سلامت بدن و چه از لحاظ بروز بيماريها از ازمنه بسيار قديم بر پزشكان كم‌وبيش معلوم بوده است . بقراط پزشك معروف يونان قديم دراين‌باره كتاب مستقلى نوشته است و بعد از وى جالينوس و اطباى ايرانى در دوره نهضت علمى اسلامى و سپس دانشمندان اروپائى معتقدات و مشاهدات خود را دراين‌باره كه اكثر تكرار مطالب قديمى بود برشته تحرير درآورده‌اند . در قرن نوزدهم پيشرفت علوم فيزيك و فيزيولوژى و طب تجربى راههاى تازه‌اى پيش پاى محققان گذاشت و از آن پس موضوع تأثير عوامل جوى و كيهانى را دقيقا از نظر علمى مورد بررسى و مطالعه قرار دادند . ليكن متأسفانه پس از اكتشافات مهم پاستور كه دانشمندان علت بروز بيماريهاى عفونى را منحصرا در وجود ميكربها جستجو كردند موضوع زمينه مزاجى و عوامل تغييردهندهء آن به كلى در بوته فراموشى گذاشته شد ، درحالىكه خود پاستور نخستين استاد ميكرب‌شناسى بتجربه ثابت كرده بود كه سرما مصونيت طبيعى مرغها را عليه سياه‌زخم از بين مىبرد و از اين راه تأثير زمينه مزاجى را در بروز بيمارىهاى عفونى ثابت مىكرد . در حقيقت بايد دانست كه عوامل جوى در اتيولوژى بيماريهاى عفونى دخالت مستقيم دارد زيرا از يكسو تحت تأثير اين عوامل تعداد ميكربها و ويرولانس آنها تغيير مىكند از سوى ديگر متابوليسم بدن ، تعادل مزاجى و وسائل دفاع طبيعى موجود زنده دستخوش تغييراتى مىگردد . در پيدايش بيماريهاى غير عفونى ( حاد يا مزمن ) نيز دخالت زمينهء مزاجى هميشه نقش اساسى دارد ، به‌هرحال تأثير عوامل جوى و كيهانى كه مدتى نزديك به نيم قرن در بوته اجمال و فراموشى مانده بود امروزه مجددا مورد توجه و بررسى قرار گرفته است .